|
Genetyka jest dziedziną zajmującą się
dziedziczeniem. W komórkach zwierząt występują chromosomy będące nośnikami genów
determinujących wszystkie cechy osobnika - takie jak np. płeć, kolor sierści czy
długość uszu królików. Liczba chromosomów jest odmienna u różnych gatunków;
myszy na przykład mają w sumie 40 chromosomów, podczas gdy szczury - 44
chromosomy (Te różnice skutecznie uniemożliwiają krzyżowanie tych gryzoni).
Członkowie podrzędu Hysricomorpha mają nawet jeszcze więcej chromosomów - na
przykład świnka morska ma ich 64. Chromosomy są ułożona parami. Komórki jajowe i
plemniki mają tylko połowę chromosomów, ale kiedy dochodzi do zapłodnienia,
komórka jajowa samicy i plemnik samca łączą się, a pochodzące z nich chromosomy
tworzące ze sobą pary.
Autosomalne mutacje recesywnie
Dziedziczenie cech odbywa się zgodnie z kilkoma
regułami. Najważniejszy jest fakt, że allele genu z jednego chromosomu mogą
dominować genetycznie nad cechami zakodowanymi na innym chromosomie, z których
ten pierwszy tworzy parę po zapłodnieniu. Ta sytuacja dotyczy autosomalnej
recesywnej mutacji. Oznacza to, że kiedy np. skrzyżujemy jednobarwnego szczura
ze szczurem wielobarwnym (np. kapturem) , to wszystkie młode będą miały sierść
jednobarwną. Stanie się tak, ponieważ allel odpowiedzialny za występowanie
sierści jednobarwnej jest dominujący w stosunku do allelu odpowiedzialnego za
występowanie sierści wielobarwnej.
Po skrzyżowaniu ze sobą szczurów o wielobarwnej i
jednobarwnej sierści potomstwo otrzyma allel odpowiedzialny za występowanie
sierści wielobarwnej, mimo że wszystkie młode będą jednobarwne. Jest to ważne,
ponieważ w sytuacji, gdy w wyniku zapłodnienia dwa allele recesywne utworzą parę
pod nieobecność allelu dominującego, który maskuje ich efekt, może dojść do
ekspresji cechy warunkowej przez allel recesywny. Nie da się odróżnić na
podstawie wyglądu jednobarwnego osobnika homozygotycznego (u którego obydwa
allele kodują tę cechę) od osobnika heterozygotycznego, który ma jeden allel
odpowiadający za występowanie jednobarwnej sierści i drugi odpowiadający za
występowanie wielobarwnej sierści, ponieważ w wyglądzie zwierzęcia, czyli jego
fenotypie, dochodzi jedynie do ekspresji genu odpowiadającego za występowanie
sierści jednobarwnej.
W związku z tą mutacją możliwych jest 5 różnych
krzyżówek.
1. Jednobarwny + Wielobarwny = 100%(potomstwa)
jednobarwny/wielobarwny*
2. Jednobarwny/Wielobarwny + Jednobarwny/Wielobarwny = 25%Jednobarwny, 50% Jednobarwny/wielobarwny, 25% wielobarwny
3. Jednobarwny/Wielobarwny + Wielobarwny = 50% Jednobarwny/Wielobarwny, 50% Wielobarwny
4. Jednobarwny + Jednobarwny/Wielobarwny = 50% Jednobarwny, 50% Jednobarwny/Wielobarwny
5. Wielobarwny + Wielobarwny = 100% Wielobarwny * Wszędzie gdzie występują allele warunkujące obydwie cechy, allel recesywny wskazywany jest jako drugi.
Mimo, że schematy te obrazują kolor sierści u
szczurów, to te same zasady dziedziczenia dotyczą wielu innych cech, np.
długości sierści lub innych typów okrywy włosowej. Tak jak w przypadku wszelkich
przewidywań w genetyce przytoczone liczby są jedynie wartościami średnimi,
ponieważ genetyczne rekombinacje zachodzą losowo i rezultaty indywidualnych
kojarzeń mogą się czasami od przewidywalnych wyników. Niezależnie od tego,
jeżeli krzyżując osobnika o jednobarwnej sierści z osobnikiem o sierści
wielobarwnej otrzymamy wielobarwne młode, to możemy być pewni, że osobnik o
jednobarwnej sierści jest hetorozygotą. W normalnych warunkach, w przypadku
autosomalnej, recesywnej mutacji cechy recesywne nie ujawnią się wcześniej niż w
drugim pokoleniu - zwanym pokoleniem F2 (odpowiada to drugiej,
trzeciej i czwartej opisanej powyżej).
Dziedziczenie sprzężone z płcią
Czasami geny odpowiedzialne są za daną cechę - na
przykład kolor - występują na parze chromosomów płciowych, determinujących płeć
osobnika. Przykładem może być tutaj mutacja szylkretowa występująca u chomików
syryjskich. W tym wypadku schemat dziedziczenia jest trochę inny, ponieważ u
samca chromosomy tej pary są nierównej długości. Jeden chromosom opisywany jako
Y, jest krótszy niż odpowiadający mu chromosom X. W rezultacie samce nie mogą
być heterozygotyczne i nie mogą nieść obydwu rodzajów genów, gdyż tylko jeden
obecny jest na niesparowanym fragmencie chromosomu X. Ich genetyczny charakter
będzie więc odzwierciedlony w ich wyglądzie. Samice, które mają parę
chromosomów XX, mogą mieć jednak umaszczenie dzikie lub żółte, albo w układzie
heterozygotycznym tzw.
szylkretowe. W konsekwencji samce chomików o umaszczeniu szylkretowym są
praktycznie nieznane. Mogą się one pojawiać na skutek bardzo rzadkiej aberracji
chromosomowej, w wyniku której występują trzy chromosomy XXY - stan taki
nazywamy trisomią.
 |